De brochures 'Gezichtspunten' bevatten persoonlijke visies van auteurs die zich geinspireerd weten door de antroposofie over onderwerpen betreffende de (maatschappelijke) gezondheidszorg en sociale hygiëne in al hun facetten. Het is de bedoeling dat in elke brochure het behandelde thema inhoudelijk en praktisch wordt benaderd, zodat aan de ene kant een beeld kan ontstaan van de ziekte of van het thema, terwijl tevens wordt ingegaan op de mogelijkheden om praktisch met de aangereikte gezichtspunten aan de gang te gaan. Doordat de brochures vanuit een Antroposofische achtergrond zijn geschreven, worden de thema's steeds weer gebracht in het spanningsveld van de mens als geestelijk wezen in een fysiek lichaam. Ziekte wordt daarbij gezien als een storing in de mogelijkheden van het geestelijke wezen om zich fysiek uit te drukken. Oplossingen worden aan de ene kant gezocht in opvoeding en ontwikkeling en aan de andere kant in het toepassen van therapie en medicijngebruik. Jaarlijks verschijnen minimaal drie brochures, waaronder soms een dubbelnummer.
 Je kunt de Gezichtspunten bestellen bij:
Centrum Sociale Gezondheidszorg
Thedingsweert3, 4017 NR
Kerk-Avezaath Tiel, 0344-634171

Abonnement: € 11,50 inclusief verzendkosten
Los: € 2,50 exclusief verzendkosten
Dubbelnummers: € 4,50
 

De volgende Gezichtspunten zijn verschenen:

1. Antroposofische geneeskunst - Nico Francken
Antroposofische geneeskunst streeft naar een vermenselijking van de huidige, gangbare universitaire geneeskunde. Hiermee wordt niet bedoeld dat alle artsen die de geneeskunde uitoefenen zoals die aan de universiteiten wordt onderwezen, onmenselijk zouden zijn. Maar zonder iets tekort te willen doen aan de grote kundigheid en de persoonlijke en menselijke inzet van al die artsen over de gehele wereld, die hun beroep nog als een ‘nobele roeping’ opvatten moet geconstateerd worden, dat de individuele mens in het gemechaniseerde systeem van de huidige geneeskunde verloren dreigt te raken. De mens wordt tegenwoordig veelal gezien als een gecompliceerde chemische fabriek, en ziekte als een ontregeling van een aantal fysisch-chemische processen, die door middel van verfijnde laboratoriummethoden en geavanceerde apparatuur gediagnostiseerd kunnen worden. Sterk werkende chemische medicamenten zorgen er dan voor, dat de gevonden afwijkingen opgeheven worden en de patiënt weer ‘bedrijfsklaar’ wordt gemaakt. Hij kan zijn gewone leven van voor zijn ziekte weer opvatten. Hij is weer ‘de oude’ geworden. Voor bijna ieder hinderlijk symptoom (pijn, koorts, misselijkheid, jeuk, duizeligheid, enzovoorts) heeft de chemische industrie wel een medicijn gesynthetiseerd dat de hinderlijke klacht snel en efficiënt kan onderdrukken. Meer of minder ernstige bijwerkingen moet men dan vaak op de koop toe nemen. Een medicament zonder bijwerkingen kan immers ook geen hoofdwerking hebben, redeneert men, en is de naam geneesmiddel dus niet waard. En men vindt het tegenwoordig reeds de gewoonste zaak van de wereld dat een steeds groter percentage van de in een ziekenhuis opgenomen patiënten behandeld moet worden voor de ernstige bijwerkingen van de toegediende ‘geneesmiddelen’. Het zou echter niet juist zijn hier slechts op de negatieve zijde van de moderne geneeskunde te wijzen. Men heeft de laatste tientallen jaren vooral op technisch en fysisch-chemisch gebied resultaten weten te bereiken die aan het wonderbaarlijke grenzen. Voor noodgevallen bestaan er tegenwoordig sterk werkende medicamenten, waarmee levens kunnen worden gered en waarvan ook de antroposofische arts vanzelfsprekend gebruik zal maken. Concluderend kunnen wij zeggen: in de huidige tijd kan men meesterlijk het lichaam van de mens behandelen door middel van bijvoorbeeld medicamenten, apparaten en operaties. Hiermee houdt het overgrote deel van alle artsen zich bezig. Wanneer een patiënt daarnaast nog psychische of sociale hulp nodig heeft, wordt hij naar andere hulpverleners verwezen, zoals de psycholoog of de maatschappelijk werker. En tenslotte is er voor die patiënten die aan religieuze, geestelijke begeleiding behoefte hebben de pastorale werker. Drie hoofdgroepen van hulpverleners, die zich respectievelijk met de lichamelijke, psychische en geestelijke problemen van de zieke mens bezighouden, werken op totaal verschillende terreinen en van geheel verschillende gezichtspunten uit. De volgende vragen dringen zich op: is er een mens- en wereldbeschouwing mogelijk die kan leiden tot een geneeskunde die deze drie verschillende aspecten van de mens tot hun recht laat komen en in hun innerlijke samenhang kan doorzien? Is ziekte slechts een onnodige storing in het welbevinden van de mens, een aantasting van zijn "‘recht" op gezondheid? Of zou iedere ziekte, hoe gering ook, het gevolg kunnen zijn van het feit dat de mens een zelf-bewust, zich ontwikkelend wezen is en zou die ziekte misschien zelfs een positieve rol in zijn leven kunnen spelen? Een mensbeschouwing die op deze vragen antwoord kan geven, moet het totale wezen van de mens naar lichaam, ziel en geest omvatten en het mogelijk maken dat men hun onderlinge relaties en die met de omgevende wereld in de meest wijde zin kan gaan doorzien. De antroposofie biedt zo’n omvattende mens-en wereldbeschouwing. In deze brochure zullen enkele facetten van het antroposofische mensbeeld worden besproken.
 

2. Nervositeit - Jaap van de Weg
Nervositeit is een zo algemeen verschijnsel geworden dat ieder mens er in meer of mindere mate mee te maken krijgt. Wie voelt zich niet op zijn tijd gespannen, zenuwachtig of opgejaagd? Deze nerveuze problemen maken dat er op kleine of grote schaal veel verloren gaat. Door nervositeit en overspanning kunnen mensen niet tot de prestaties komen die ze zouden willen. Ook zorgt nervositeit ervoor dat veel levensvreugde verloren gaat; doordat mensen niet of te weinig kunnen genieten van hetgeen ze meemaken of waar ze mee bezig zijn. In deze uitgave wordt ingegaan op de verschijnselen en oorzaken van nervositeit en op de vraag hoe nervositeit aangepakt kan worden.
 

3. Kunstzinnige Therapie - Eva Mees-Christeller Uitverkocht
 

4. Allergie - Otto Wolff
Het woord allergie is tegenwoordig heel gebruikelijk en iedereen heeft wel een meer of minder vaag idee van wat het betekent. Dit wijst erop dat allergieën, of beter gezegd allergische reacties, in ons deel van de wereld wijd verbreid zijn. Het is schrikbarend dat een mens tegenwoordig, in tegenstelling tot vroeger, voor bijna alles allergisch kan zijn of kan worden. In deze brochure wordt hierop ingegaan: allergie wordt beschouwd als een "beschavingsziekte". De auteur staat daarbij stil bij het ontstaan, voorkomen en behandelen van allergische reacties en hij geeft inzicht in de zogenaamde psychische allergieën.
 

5. Mens en werk - A.H. Bos
De moderne mens brengt dagelijks vele uren door op zijn werk. Veel mensen beleven hun werktijd, of dit nu in een fabriek is, op kantoor of in wat voor bedrijf dan ook, niet zo positief. Verveling en vervreemding, zich opgejaagd voelen, dat zijn de ervaringen. Het leven van deze mensen valt daarom in tweeën uiteen. Zij "functioneren"’ in hun werk en "leven" in hun vrije tijd. We kunnen gerust zeggen, dat veel mensen tegenwoordig onder hun werk lijden. Merkwaardig genoeg treedt dit verschijnsel op in de hele geïndustrialiseerde wereld. Onafhankelijk van het politieke systeem schijnt het moderne arbeidsproces onder invloed te staan van mens-vijandige krachten. In het meest extreme geval zorgen deze krachten ervoor dat de mens geen deel meer kan hebben aan het arbeidsproces. Hij wordt met een uitkering naar huis gestuurd en probeert met klussen, vrijwilligerswerk en zwart werk toch nog zinvol voor anderen bezig te zijn. Miljoenen mensen treft dit lot. Evenzovelen worden ziek van het huidige arbeidssysteem en worden arbeidsongeschikt verklaard. Een aantal van hen komt terecht in sociale werkplaatsen; en hoewel het werkklimaat daar niet onder invloed zou moeten staan van de ziekmakende invloeden waar het officiëële systeem van te lijden heeft, zien ook sociale werkplaatsen zich vaak gedwongen commerciëler te werken. En zo komen we ook hier dezelfde verschijnselen tegen als in het officiële systeem. Zelfs degenen die, bijvoorbeeld in de alternatieve sector, met een eigen bedrijf beginnen, zullen - juist als ze succes hebben en hun bedrijf groter wordt - geconfronteerd worden met de mens-vijandige krachten van het moderne arbeidsbestel. Vaak sluipen ze ongemerkt door de achterdeur naar binnen. In deze brochure wil de schrijver een weg wijzen naar een arbeidshygiëne waarin het mogelijk is de mens-vijandige krachten in het moderne arbeidssysteem van binnenuit om te vormen. Omdat we deze krachten overal tegenkomen, ook op plaatsen waar we ze niet verwachten - bij het klussen, in het vrijwilligerswerk, in beschutte werkplaatsen, in kleine alternatieve bedrijven, in uitzendwerk - is deze uiteenzetting ook in deze situaties van belang.
 

6. Euritmietherapie - Roel Munniks
Euritmie is een betrekkelijk nieuwe, op zichzelf staande bewegingskunst. Door de euritmische bewegingen worden de scheppende krachten in taal en muziek zichtbaar. Door de bewegingen van de euritmie uit te voeren brengt de mens een harmonisch samenspel tot stand tussen lichaam, ziel en geest. Deze harmonie zorgt ervoor dat het lichaam gezonder functioneert, de ziel zich veelzijdiger ontplooit en de geest actiever en vrijer wordt. In de euritmietherapie wordt de euritmie op een therapeutische wijze toegepast.
 

7. Depressie - A.J. Welman
Een depressie is meer dan het gevoel "in de put" te zitten of "down" of "depri" te zijn. Deze gevoelens zijn in de regel van tijdelijke aard. Een echte depressie daarentegen verandert het leven van een mens diepgaand, zowel in psychische als in lichamelijk opzicht. Tevens heeft een depressie grote invloed op de directe omgeving van de patiënt: zijn gezin, collega’s en vrienden kunnen er niet omheen, waardoor een depressie behalve een gemoedstoestand met veel fysieke klachten, ook een sociaal probleem is. In deze uitgave worden verschillende depressies en mogelijke oorzaken besproken, alsmede een aantal behandelingsmogelijkheden.
 

8. Koorts - Peter Staal
Koorts is één van de meest voorkomende problemen in de huisartsenpraktijk. De huisarts wordt vaak geraadpleegd, omdat men denkt dat koorts gevaarlijke gevolgen kan hebben. In hoeverre dit terecht is of dat er sprake is van onnodige angst, daarover hoopt deze brochure enige duidelijkheid te geven. De schrijver gaat uit van het standpunt dat koorts de moeite van het leren kennen waard is, maar biedt ook aanknopingspunten om de menselijke ontwikkeling te kunnen begrijpen. Daarbij maakt hij gebruik van de antroposofische geneeskunde, die spirituele gezichtspunten en praktische handelingen zinvol met elkaar in verbinding wil brengen om zo de reguliere geneeskunde te verruimen. Ziekte en ziektesymptomen zoals koorts komen daardoor in een breder kader te staan en krijgen vaak een andere waarde dan zij op het eerste gezicht lijken te hebben. Eerst wordt er iets vertelt over de praktische kanten van het fenomeen koorts, daarna volgen enkele antroposofisch-menskundige gezichtspunten die het belang van koorts onderstrepen.
 

9. Verslaving als Maatschappelijk vraagstuk - Jac Hielema en Jelle van der Schuit
Het gaat in deze brochure om de vraag: hoe kan druggebruik worden voorkomen? Daartoe is nodig dat we eerst een andere vraag stellen, namelijk: hoe kunnen we de druggebruiker begrijpen? Het zal duidelijk zijn dat deze vragen niet alleen belangrijk maar heel complex zijn. In de huidige hulpverlening gaat het vrijwel uitsluitend om het achteraf helpen, om symptoombestrijding, en dat is al moeilijk genoeg. Wanneer je eenmaal gaat nadenken over preventie, blijkt dat een heleboel overhoop moet worden gehaald. In feite kom je te praten over de kwaliteit van het leven als zodanig. Om door te kunnen dringen tot de kern, moet je een idee hebben van wat de feitelijke oorzaken zijn. In het algemeen kun je zeggen dat het er twee zijn. De eerste is van "individueel-psychologische" aard. Deze heeft dus te maken met de psychische toestand van de betrokkene. De tweede oorzaak is van ‘maatschappelijke’ aard. Je moet dan kijken naar de wijze van opvoeden in onze tijd, naar de kenmerkende cultuurpatronen (televisie, massa-consumptie), naar het perspectief dat de samenleving aan jongeren biedt (werk en werkloosheid), enzovoorts. Men is te rade gegaan bij twee medewerkers van Arta, een therapeutische instelling voor verslaafden, die werkt vanuit de antroposofie.
 

10. Aids en het Ik - Arie Bos
Aids is een ziekte die op dit moment wereldwijd vrijwel iedereen aangaat. Deze brochure, die een bewerking is van een voordracht voor een nieuwe groep buddies van Stichting Metgezel, is daarom bedoeld voor iedereen. Omdat buddies nu eenmaal te maken hebben met stervenssituaties, wordt er voornamelijk ingegaan op het vraagstuk van ziekte en dood. Het geïnfecteerd zijn met het HIV (Human Immunodeficiency Virus) betekent overigens zeker niet dat je snel zult sterven. Er zijn talloze mensen die in het begin van de jaren tachtig zijn geïnfecteerd en die nog steeds een goede gezondheid hebben. Aan het eind van de brochure wordt dan ook ingegaan op de vraag hoe je kunt proberen gezond te blijven met een HIV-infectie De tekst richt zich niet alleen tot hen die de infectie hebben, maar geeft ook algemene informatie.
 

11. Ziek-zijn, beter worden: Hyperventilatie en hoge bloeddruk - Aart van der Stel
Hoe blijf ik gezond? Er zijn maar weinig vragen in staat om zoveel aandacht te krijgen en gevangen te houden als juist deze. Jaarlijks worden er miljoenen geïnvesteerd in onderzoek naar oorzaak en behandeling van alle mogelijke aandoeningen. Daarnaast is de gezondheidszorg, en met name de financiering daarvan, in de politiek een onderwerp van de eerste orde. De kosten van de gezondheidszorg stijgen jaarlijks en wel dermate dat er, als het zo doorgaat, een moment komt waarop er keuzes gemaakt moeten worden. Hoe dat moet gebeuren is een uiterst netelige kwestie. Gezondheid is iets waar je aan kunt werken. Zo worden er in deze tijd miljoenen guldens omgezet in vitaminepreparaten, is geen enkel populair tijdschrift compleet zonder een uitgebreide gezondheidsrubriek met dieettips, informatie over ziektes en geneesmiddelen en heeft zich tot meerdere glorie van de strijd tegen hart-en vaatziekten een ware hausse in het joggen ontwikkeld. Daarnaast onderwerpt vrijwel iedereen die daarvoor in aanmerking komt zich aan diverse bevolkingsonderzoeken naar bijvoorbeeld borst-, baarmoederhals – of prostaatkanker. Ons lichaam is iets waar van alles aan kan gaan mankeren en dat je niet goed genoeg in de gaten kunt houden. Naast de officiële geneeskunde, die zich bepaald niet onbetuigd laat wat betreft onderzoek en behandeling, heeft zich een menigte alternatieve geneeswijzen ontwikkeld waarvan steeds intensiever gebruik wordt gemaakt. Veel mensen voelen zich door de officiële geneeskunde te technisch en daarmee te onpersoonlijk benaderd en kiezen daarom voor een individueler werkende behandelwijze. "Gezond zijn" is hetzelfde gaan betekenen als "prettig leven". Het lichaam moet op geen enkele manier een belemmering vormen om een aangenaam leven te leiden. Wat als "onprettig" wordt ervaren is bijvoorbeeld ongewenst zwanger worden of een pijnlijk of anderszins moeizaam levenseinde hebben. Dat moet niet hoeven en de geneeskunde moet er voor zorgen dat een en ander pijn- en probleemloos wordt opgelost. Overigens wordt het steeds moeilijker om de vraag "wat is leven" te beantwoorden. Mag je experimenteren met bij buitenbaarmoederlijke bevruchting verkregen embryo's? Zijn dat levende wezens en vanaf wanneer is het dan ethisch verantwoord om selectief te aborteren, dat wil zeggen een bevruchte eicel of een embryo (of een aantal embryo's) te verwijderen als blijkt uit een vruchtwaterpunctie dat het gaat om een aangeboren afwijking, of dat, na het implanteren van een aantal bevruchte eicellen, er teveel (!) zijn aangeslagen? En, de andere kant van het leven in ogenschouw genomen; is lijden bij het sterven zinloos?
 

12. Antroposofische geneesmiddelen - Huib de Ruiter
Antroposofische geneesmiddelen zijn middelen van minerale, plantaardige of dierlijke oorsprong. De mens heeft met deze geneesmiddelen uit de natuur een bepaalde verwantschap, die hij niet heeft met de biochemische geneesmiddelen die tegenwoordig gebruikt worden. De natuurlijke verwantschap tussen de mens en de substanties uit de natuur houdt niet in dat deze substanties zonder meer geschikt zijn om in te nemen. Giftige stoffen zijn bijvoorbeeld vaak goede geneesmiddelen, mits de dosis zeer klein is. Andere substanties hebben van nature weinig invloed. De geneeskrachtige werking van die substanties dient eerst nog ontsloten te worden door een wijze van bereiden die aan de mens is aangepast. In deze brochure worden eerst de achtergronden van de antroposofische benadering belicht, alvorens er wordt ingegaan op de geneesmiddelen zelf.
 

13. Tijd en ritme - Walther Bühler en Alfred Schütze
Tegenwoordig vergaat het talloze mensen zo, dat ze geen tijd hebben of denken geen tijd te hebben. Voortdurend voelt men zich opgejaagd door allerlei verplichtingen, zakelijke besprekingen of andere afspraken, en zucht men onder een al dan niet feitelijke druk. Bij velen is het al een soort manier geworden om bij de minste of geringste aanleiding de agenda te voorschijn te halen. En het zijn niet alleen de topfunctionarissen, politici of managers die aan dit tijdgebrek lijden. In zekere mate schijnt iedereen die een beroep uitoefent door deze ziekte aangetast te zijn, zodat hij of zij steeds tijd te kort komt. De mens is tegen het stijgende tempo van onze door de techniek gedicteerde samenleving veelal niet meer opgewassen en hij raakt in zijn ziel "buiten adem". Hij wordt onrustig en onzeker omdat zijn eigen tempo de snelle ontwikkelingen niet meer kan bijhouden. Het lijkt wel of wij het comfort en de welvaart van de westerse maatschappij moeten betalen met onrust en gejaagdheid. Het is ironisch maar waar, dat juist in deze eeuw van de tijdbesparende hulpmiddelen - van stofzuiger en wasmachine via telefoon en auto tot straalvliegtuig toe - de mensen steeds minder tijd hebben. Zou er misschien een verborgen paradoxale samenhang bestaan tussen deze twee feiten? In dit schijnbaar onoplosbare tijdprobleem ligt tegelijkertijd de oorsprong verborgen van talrijke ziekten, vooral van hun vele voorstadia in de vorm van nervositeit. Het is algemeen bekend dat mensen die onder voortdurende druk staan en zich opgejaagd voelen, tenslotte ook lichamelijk ziek kunnen worden. Ook zware psychische stoornissen, zoals bepaalde neurosen, vinden hier hun oorsprong.
 

14. Vermoeidheid - Paul Meuwese
Uit onderzoek is gebleken dat een kwart van de bevolking zich over een langere periode moe voelt. Vermoeidheid is dus een probleem van grote omvang. Het doel van deze brochure is, enig inzicht te verschaffen in de oorzaken van moeheid en in wat je eraan zou kunnen doen. Om te beginnen maakt men onderscheid tussen gewone moeheid en ziekelijke moeheid. De eerste situatie kent iedereen: na een dag hard werken of na een flinke lichamelijke inspanning zijn we moe en moeten we uitrusten, ontspannen of slapen. Maar als deze maarregelen niet helpen en de moeheid langere tijd blijft bestaan, dan ontstaat er een probleem!
 

15. Mens en voeding; Een dynamische visie - Machteld Huber
Eten en drinken doen we allemaal, elke dag weer. Vanaf het moment dat we geboren worden tot onze dood is het opnemen van voedsel een levensvoorwaarde. Ook ademhalen is een levensvoorwaarde, maar hiervoor hoeven we meestal niet veel te doen. Voeding daarentegen vereist aandacht en activiteit. Eten en drinken, en de werkzaamheden die we moeten verrichten om te kunnen eten en drinken, zijn door de dagelijks terugkerende routine zo vanzelfsprekend geworden, dat we er nauwelijks bij stilstaan. Toch leven er veel vragen over voeding. Soms omdat er sprake is van ziekte of van voedselovergevoeligheid. Soms door bezorgdheid over de schadelijke invloed van gifstoffen op de gezondheid, of bezorgdheid om het milieu. Of soms gewoon door lichamelijk onbehagen bij een "ongezonde" voeding. Wat voedt ons eigenlijk? Hoe kunnen we onszelf en ons dagelijks voedsel bekijken? Wat is de betekenis van de teelt, de bereiding, de opname en de vertering van voedsel voor de mens? En hoe krijgen we een gevoel voor de kwaliteit van voedsel? In deze brochure wordt een visie op voeding ontwikkeld die antwoord probeert te geven op deze vragen en die laat zien hoe landbouw, voeding en de gezondheid van mens en milieu een relatie met elkaar hebben. In deze dynamische visie spelen de levensprocessen in natuur en mens een centrale rol.
 

16. Biografie en ziekte - Jan Saal
Ook al kent ieder mens het gevoel zich na een flinke griep "beter"’ te voelen dan voorheen, kan in de regel gesteld worden dat ziek zijn heel vervelend is. Vooral als we zelf, of mensen die ons na staan ernstig of chronisch ziek worden, is het moeilijk om de ziekte te accepteren. Er ontstaat innerlijk verzet en vragen als: "Waarom ik?", "Waarom nu?" en "Waarom deze ziekte?" dringen zich onherroepelijk op. Al zijn veel mensen zich daar niet direct van bewust, er ontstaat in feite een behoefte om inzicht te krijgen omtrent de samenhang tussen de zieke persoon, de ziekte zelf en de omstandigheden. De huidige wetenschap is duidelijk over dit verband. Ze heeft het over erfelijke aanleg, ziekteverwekkers en het "toeval" (of de "pech") dat die ziekteverwekkers juist die bepaalde persoon treffen. Zonder hierop iets te willen afdingen, blijft deze verklaring onbevredigend. Want wat is het werkelijke verband tussen de tragiek die met een ernstige ziekte kan samenhangen en de persoon die die ziekte krijgt? Uit sommige religieuze kringen wordt daarop als antwoord gegeven dat ziekte een straf van God is, voor de zonden die door die persoon zijn begaan. Maar dit argument is op zijn zachtst gezegd voor niet-religieuze mensen nogal stigmatiserend. En voor zieke kinderen die nog weinig "zonden" begaan hebben klinkt het al helemaal niet overtuigend. De diepe vraag "Waarom krijg ik hier en nu deze ziekte?" blijft dan ook in feite bestaan. In deze brochure gaat men op deze vraag in en baseert men zich op de visies die voor het eerst duidelijk zijn gegeven door Rudolf Steiner (de grondlegger van de antroposofische wetenschap) omtrent de samenhang tussen "biografie" en ziekte. Wat bedoelt men met de term "biografie"? Letterlijk betekent biografie: een beschrijving van het leven van een bepaalde persoon. We kennen van veel bekende persoonlijkheden zulke geschreven levensverhalen. De laatste jaren wordt het echter steeds gebruikelijker om, als we het over de menselijke levensloop in zijn algemeenheid hebben, hiervoor de term biografie te gebruiken. Het gaat dan niet alleen om wat iemand in zijn leven heeft gedaan en gepresteerd en wat hem is overkomen, het gaat er dan vooral om wat (bewuste en onbewuste) innerlijke drijfveren zijn, dus wat bij iemand "past"’. In deze brochure wordt het begrip biografie in deze laatste zin gebruikt.
 

17. Grenzen aan de automatisering - Paulus B. Morssink
Het fenomeen automatisering heeft in de laatste decennia tot veel ontdekkingen en veranderingen geleid, maar ook tot de nodige twijfel en discussie. Nauwelijks één organisatie, en geen enkel vakterrein heeft de vragen kunnen ontlopen: "Wat betekent automatisering voor ons? Hoe kan of zal ons werk erdoor veranderen? Kunnen of willen we het tegenhouden? Zal ons vak, of ons vakmanschap verdwijnen? Zijn er grenzen aan deze ontwikkeling, of moeten we die zelf stellen?" Evenzo word ik als individu voor vragen gezet: "Moet ik mij een PC aanschaffen? Mijn administratie automatiseren? Mijn teksten op een tekstverwerker schrijven? Wat doet dat aan mij en aan mijn werk? Hoever moet ik gaan? Wat is (nog) goed voor mij?"’ Opvallend is, dat discussies over dit onderwerp zich vaak opsplitsen tussen voor- en tegenstanders. Wie vóór automatisering is gelooft in een onbegrensde toekomst, wie kritische vragen stelt heet al snel "tegenstander van de vooruitgang"’ te zijn. Deze brochure neemt geen anti-standpunt in; maar des te meer wil het een pleidooi zijn voor een bewuste en realistische houding tegenover wat ons langzamerhand aan technologie gaat omringen. Een houding die een goed en functioneel gebruik van die technologie alleen maar ten goede zal komen.
 

18. Seksualiteit - Manfred van Doorn (dubbelnummer)
Deze uitgave is een open tocht naar de onmisbare rol die de paradox, de passie en de seksualiteit spelen in de moderne spiritualiteit. Ze werd samengesteld naar aanleiding van een verzoek van de redactie van Gezichtspunten over de verhouding tussen spiritualiteit en seksualiteit. Nadat de schrijver was ingegaan op dit verzoek, ontstond de paradoxale situatie dat hij een uitgave over spirituele seksualiteit aan het samenstellen was, terwijl hij in feite van mening was dat een dergelijke uitgave eigenlijk niet geschreven kon worden. Het hele leven is namelijk spirituele sensualitiet, seksualiteit en erotiek, zodat er niet over seksualiteit apart kan worden geschreven zonder het tegelijkertijd over het leven zelf te hebben. Dit heeft als consequentie dat de inhoud misschien bij sommige lezers een gevoel van teleurstelling zal oproepen. In de eerste plaats doordat de schrijver niet direct over seksualiteit begint, maar start met een aantal gezichtspunten over "paradoxen". Beschouwt u dit maar als het "voorspel" dat bijdraagt aan het genieten van het totaal. In de tweede plaats kan er een gevoel van teleurstelling ontstaan, doordat hij aan het eind niet tot een bepaalde conclusie komt: de uitgave is, om het zo te zeggen, niet orgastisch gericht. Want zoals er geen "recepten" bestaan voor hoe je je leven moet leven, zo bestaan er ook geen pasklare antwoorden op vragen omtrent seksualiteit. Het seksuele beleven, seksuele fantasieën, seksuele behoeften, de seksuele aantrekkingskracht en de seksuele geaardheid zijn heel persoonlijk. Zij veranderen ook gedurende het leven. De schrijver gaat derhalve met een zekere speelsheid "zappend" door het onderwerp heen, met het gevolg dat de tekst in zekere zin een vrijblijvend karakter houdt. Door het op deze manier neerzetten van losse ideeën kunnen er soms "bevruchtingen" optreden, soms herkenningen en soms verbazing.
 

19. Verplegen vanuit antroposofisch perspectief - Patricia Wessels
De antroposofische verpleegkunde tracht een brug te vormen tussen de alledaagse realiteit in de hedendaagse gezondheidszorg en het ideaal van medemenselijkheid dat aan verpleging als beroep ten grondslag ligt. Een antroposofisch verpleegkundige is een gediplomeerd verpleegkundige, die vanuit antroposofisch perspectief verdieping geeft aan de gangbare verpleging. Die verdieping kan de verpleegkundige niet alleen vinden in het antroposofische mensbeeld, maar ook in het zoeken naar de eigen identiteit in relatie tot het vak. Antroposofisch verpleegkundigen onderschrijven de internationaal erkende definitie van verplegen. Daarin staat dat beroepsmatige verpleegkundigen advies en bijstand geven aan mensen met feitelijke of dreigende gevolgen van lichamelijke en/of geestelijke ziekteprocessen of ontwikkelingsstoornissen. De verpleegkundigen kunnen deze gevolgen herkennen en analyseren. Zij staan de patiënt bij in de elementaire levensverrichtingen en spreken de vermogens in de patiënt zelf aan om gezond te worden en te blijven. De huidige gezondheidszorg is het uitvloeisel van een eeuwenlange ontwikkeling van kennis, wetenschap en technische mogelijkheden. De mens als individu dreigt daarin verloren te raken, terwijl het juist op het gebied van ziekte en gezondheid gaat om de vraag: "Wat is mens-zijn en hoe gaan mens en medemens met elkaar om?" In de antroposofische verpleegkunde staat het antroposofische mensbeeld centraal. Dit houdt in dat de mens gezien wordt als een wezen dat lichaam, ziel en geest omvat en hier op aarde deel uitmaakt van de zichtbare – met onze zintuigen waarneembare – wereld én van de onzichtbare geestelijke wereld. In de zorgverlening zal daar altijd van uit worden gegaan. Alvorens in te gaan op de antroposofische verpleegkunde, is het zinvol zich een beeld te vormen van verpleegkundigen in het algemeen (hoofdstuk 1). Een terugblik op de geschiedenis laat de ontwikkeling van de verpleegkunde zien in het cultureel kader (hoofdstuk 2). Deze brochure zal in kort bestek weergeven vanuit welk mensbeeld antroposofisch verpleegkundigen werken en hoe die levensbeschouwelijke achtergrond concreet kan doorwerken en vorm krijgen in het verpleegkundig handelen (hoofdstuk 3). Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen de drie belangrijkste verpleegkundige taken: verzorgen, bemiddelen en begeleiden (hoofdstuk 4). Om het genezingsproces te bevorderen hebben antroposofische verpleegkundigen in aansluiting op de medische of therapeutische behandeling, ook specifieke antroposofische behandelingen tot hun beschikking: de zogenaamde ‘uitwendige therapieën’ (hoofdstuk 5). Om antroposofisch verpleegkundige te worden is het noodzakelijk na een reguliere basisopleiding verpleegkunde op het niveau van middelbaar of hoger beroepsonderwijs een antroposofische vervolgopleiding te volgen (hoofdstuk 6). In het beroepsprofiel voor antroposofisch verpleegkundigen worden de voorwaarden geschetst waaraan iemand moet voldoen die zich antroposofisch verpleegkundige wil noemen (hoofdstuk 7).
 

20. Gids voor ziektepreventie en zelfmedicatie - Paul Meuwese (dubbelnummer)
Deze gids is bestemd voor mensen die bij gezondheidsproblemen gezichtspunten vanuit de antroposofische geneeskunst willen toepassen. Hij geeft een overzicht van de maatregelen die zelf genomen kunnen worden bij veel voorkomende kwalen en andere storingen van de gezondheid. De afgelopen ontwikkelingen in de gezondheidszorg hebben ertoe geleid dat de deskundigheid met betrekking tot ziekteherstel en gezondheid uitbesteed wordt aan de werkers in de gezondheidszorg en dat kennis van het handelen bij weinig ernstige ziekten bij de gemiddelde patiënt steeds minder aanwezig is. Het accent in de geneeskunde is daarmee steeds meer in de curatieve sfeer terechtgekomen, daar dus waar klachten weer verholpen moeten worden in plaats van voorkomen. Veel patiënten willen echter graag weten wat ze zelf kunnen doen ter herkenning en behandeling van hun kwalen en ziekten. Daarom wil deze gids een wegwijzen voor mensen die in de preventieve sfeer willen weten wat ze kunnen doen om gezond te blijven en wat ze kunnen doen bij lastige, maar niet ernstige gezondheidsproblemen. Er wordt aangegeven bij welke symptomen zelfhulp verantwoord is en bij welke het verstandig is een arts te raadplegen. Daarbij is het belangrijk om goed "waar" te nemen welke klachten er zijn, hoe lang ze bestaan, of je weet wat de aanleidingen of oorzaken zijn en wat er tot nu toe aan gedaan werd om ze te voorkomen of te verhelpen. Het kan nuttig zijn deze zaken op te schrijven, zowel voor jezelf als voor de arts die eventueel geconsulteerd moet worden. De indeling van de gids volgt de orgaansystemen (dit zijn groepen van bij elkaar horende organen), zoals het zenuwzintuigstelsel, de luchtwegen of het maagdarmkanaal. Achterin de gids is een register opgenomen waarin per ziekte of symptoom verwezen wordt naar de beschrijving ervan in de gids. In het algemeen richt de gids zich op algemeen voorkomende klachten bij vooral volwassenen en oudere kinderen. Daarnaast is er een hoofdstuk opgenomen over de meest voorkomende kinderziekten. Zwaardere problemen op het gebied van lichamelijke ziekten, zoals adipositas (vetzucht), suikerziekte, geslachtsziekten - en psychische klachten, zoals zware depressies en verslavingen (drugs, alcohol, roken) – vallen buiten het bestek van deze gids; hiervoor kun je je het beste tot je huisarts wenden.Tenslotte zijn er in de gids hoofdstukken opgenomen over EHBO, het samenstellen van de eigen huisapotheek en het aanleggen van wikkels en verbanden, voor zover eenvoudig toepasbaar in de thuissituatie. Deze gids is geen leesboekje maar een naslagwerkje dat zijn nut kan bewijzen als er problemen zijn met de gezondheid.
 

21. Spreken en spreektherapie - Xandor Koesen-York
Spreektherapie is een vrij jonge vorm van therapie. In de spreektherapie wordt gewerkt vanuit de opvatting dat allerlei psychische problemen en lichamelijke klachten onder meer via beweging, adem en stem behandeld kunnen worden. Uitgangspunt hierbij is dat het lichaam als geheel funcioneert, zodat bij de behandeling van klachten het hele lichaam wordt betrokken. De spreektherapeut behandelt de mens als totaliteit (lichaam, ziel en geest), waardoor ook patiënten met psychosomatische klachten als hyperventilatie, nervositeit en slaapproblemen baat hebben bij deze therapie. Hierin schuilt ook een van de fundamentele en wezenlijke verschillen met de gangbare logopedie.
 

22. (Anti-)conceptie - Luc Vandecasteele
Het hoort gelukkig bij onze tijd dat we bewust het aantal kinderen willen (en in de regel kunnen) bepalen. De band tussen seksualiteit en voortplanting is weliswaar een natuurlijk feit; maar de mens heeft zich in grote mate geëmancipeerd van de natuur: we kunnen zelf bepalen of de natuur toelaten haar werk te doen. Dit is een verworvenheid die een grote verantwoordelijkheid met zich meebrengt. Het niet laten komen van een kind heeft namelijk niet alleen consequenties voor diegenen die die keuze maken, maar ook voor het kind dat op dat moment al dan niet kan incarneren.
 

23. Antroposofische fysiotherapie - Marie-José Gijsberts
Iedere fysiotherapeut heeft een visie van waaruit hij mensen behandelt. De een ziet de zieke mens als een soort machine waarvan een onderdeel kapot is, de ander als een geheel van energiestromen bij wie de energieën niet in evenwicht zijn en weer een ander beschouwt hem als een ontregelde computer, waarvan de regelsystemen niet goed meer functioneren. Deze uitgave is bedoeld om te laten zien vanuit welke visie er in de antroposofisch georiënteerde fysiotherapie wordt gekeken naar mensen met klachten en wat de consequenties van die visie voor de behandeling van de klachten zijn. Aan bod komen onder meer de ritmische massage, de bewegingstherapie, warmtebehandelingen, orgaanbehandelingen en de verschillende badtherapieën.
 

24. Omgaan met angst - Jeanne Dictus
Iedereen kent angstgevoelens. In het dagelijks leven worden we regelmatig geconfronteerd met momenten van schrik. Dit zijn echter gevoelens die we min of meer snel onder controle hebben. Er zijn daarentegen ook veel mensen die voortdurend met angsten leven, waarvoor vaak geen directe aanleiding is aan te wijzen. We denken dan aan angst zich op straat te begeven, angst om te leven, angst voor grote ruimtes, etc. In deze brochure worden enkele gezichtpunten aangedragen omtrent deze angsten. En er worden ideeën gegeven om te leren met deze angsten om te gaan en ze van daaruit langzaam maar zeker te overwinnen.
 

25. Orgaandonatie - Madeleen Winkler & Roel den Dulk
De vraag of je al dan niet bereid bent organen en/of weefsels na je dood af te staan, en of je die beslissing zelf neemt, dan wel je nabestaanden laat beslissen, kan vanuit verschillende invalshoeken benaderd worden. In deze uitgave worden de belangrijkste gezichtspunten behandeld, om de lezer handvatten te geven om tot een eigen keuze te komen.
 

26. Levensvragen. Een vraagbaak bij biografisch onderzoek - Roel den Dulk (dubbelnummer)
Ieder mens kan elk moment zijn of haar leven bewust in de hand nemen. Door middel van biografisch zelfonderzoek en zelfreflectie worden niet alleen het unieke van de eigen levensloop en de eigen levensthema’s ontdekt, ook wordt meer inzicht verkregen in de eigen persoonlijkheid en in de plaats en betekenis die zowel positieve als negatieve ervaringen uit het verleden in het heden en in de toekomst kunnen hebben. Er kan daardoor meer greep worden verkregen op hetgeen je op je levenspad ontmoet en op de gebeurtenissen die je overkomen. En je krijgt handvatten om bewuste keuzes te maken op het moment dat zich belangrijke ontwikkelingsvragen aandienen. Dit boekje bevat een groot aantal wezenlijke vragen per levensfase, als praktisch hulpmiddel bij biografisch zelfonderzoek.
 

27. Stervensbeleiding. Hulp bij sterven - Renée Zeylmans (dubbelnummer)
Ieder mens krijgt vroeg of laat met sterven te maken. Toch staat tegenwoordig voor veel mensen het sterven zo ver van hen af, dat er veel vragen leven over het omgaan met stervenden. Wat vroeger van generatie op generatie werd overgedragen, lijkt in deze tijd niet meer zo vanzelfsprekend. We voelen ons hulpeloos omdat we niet meer weten hoe het sterfproces zich voltrekt, en machteloos omdat we niet weten wat we moeten zeggen of doen. We worden geconfronteerd met de grenzen van de medische hulp, maar ook met onze eigen beperkingen, angsten en emoties. En we worden geconfronteerd met vragen over de zin van het leven, zelfs met vragen die de grens van leven en dood overschrijden. Deze uitgave wil een handreiking zijn voor eenieder die in zijn of haar omgeving met stervenden te maken heeft, hetzij als hulpverlener, dan wel als familielid, vriend(in) of andere naaste, en die vanuit zijn of haar beroep, of vanuit een persoonlijke band een metgezel voor de stervende wil zijn.
 

28. Heilpedagogie voor kinderen met een verstandelijke handicap - Michel Gastkemper
Wie denkt er nou aan dat je kind vanaf de geboorte gehandicapt kan zijn? Toch worden er per jaar zeker duizend kinderen geboren met een verstandelijke handicap; in lichte of ernstigere mate. In deze brochure beschrijft de auteur op een heldere, betrokken wijze hoe er vanuit antroposofische, medische en pedagogische inzichten naar deze kinderen wordt gekeken.
 

29. Kunstzinnige therapie op antroposofische grondslag - Jan Saal
De antroposofische geneeskunde kent meerdere therapieën, waarvan de kunstzinnige therapie misschien wel de bekendste is. Gezondheid is een dynamisch evenwicht. Wanneer dit evenwicht (lichamelijk of psychisch) verstoord is, treden er klachten op. De kunstzinnige therapie is erop gericht om een proces op gang te brengen dat het evenwicht weer kan herstellen. Daarmee wordt een innerlijke beweeglijkheid aangesproken en kan een eigen scheppende kracht gewekt worden. In deze brochure worden de verschillende vormen van kunstzinnige therapie beschreven: het schilderen, het tekenen en het boetseren. Welke materialen en technieken worden daarbij gebruikt en wat is het specifieke van deze verschillende vormen? Waar zijn deze therapievormen op gericht? Daarnaast wordt hier ook beschreven op welk mensbeeld deze therapie berust.
 

30. Burnout - Jaap van der Weg
Opgebrand zijn. niets meer kunnen en niets meer willen - hoeveel mensen kennen deze klacht niet? En hoeveel mensen zijn niet bezig in een burnout-toestand terecht te komen? In deze brochure wordt beschreven hoe het zo ver kan komen. In het roofbouwproces dat in burnout kan uitmonden vallen vier stadia te onderscheiden. Wat gebeurt er in deze stadia, psychisch en in het lichaam? En wat valt er aan te doen? Naast het opnieuw opbouwen van het herstelvermogen is ook een bezinning op levensgewoonten en levensdoel van belang. In deze brochure worden concrete handreikingen geboden: om het proces dat tot burnout leidt te kunnen herkennen, om de omslag naar herstel te maken en om in een vastgelopen situatie tot nieuwe ontwikkelingen te komen.