maatschappijleer | Welke organisatievorm past bij duurzaamheid? De coöperatie?

De coöperatie als ondernemingsvorm heeft veel in zich om de negatieve trend van de huidige economie om te buigen. Dat laten ervaringen van over de hele wereld zien. Om meer aandacht te vragen voor dit fenomeen hebben de Verenigde Naties met resolutie 64/136 het jaar 2012 uitgeroepen tot Jaar van de Coöperatie.


Ondernemen als coöperatie draagt ook bij aan duurzaamheid. VN Secretaris Generaal Ban Ki Moon zegt daarover: “Coöperatieve ondernemingen zijn goede voorbeelden voor de internationale gemeenschap waarbij economische vooruitgang en sociale verantwoordelijkheid samen gaan.” Dat is niet opzienbarend, als je kijkt naar het karakter van de organisatievorm. Want die is gebaseerd op nemen van gezamenlijke verantwoordelijkheid en het delen van voordeel en winst. Waar een vennootschap makkelijk kan afglijden tot afschuiven van verantwoordelijkheid op de maatschappij en het monopoliseren van de winst, is dat door de aard van de organisatie in een coöperatie veel moeilijker: de leden blijven altijd verantwoordelijk.

De schaal van coöperaties en hun verankering in de samenleving spelen daar een belangrijke rol in. Want hoewel een coöperatie niet per se klein hoeft te zijn (kijk bij voorbeeld naar de Rabobank of Friesland-Campina) is deze altijd hecht verankerd in lokale gemeenschappen en heeft zo een relatief kleinschalige basis. Als het goed gaat floreren ze, maar missers worden direct door de leden zelf gevoeld. Dat leidt vanzelf tot betrokkenheid en verantwoordelijkheid. Bovendien zijn beslisprocessen in een coöperatie per definitie democratisch en transparant.

Organisatie opnieuw uitvinden

“Drie sociale ontwikkelingen: het succes van de methoden uit de industriële revolutie, de explosieve groei van rijkdom en bevolking, en de groei van kennis en opleidingsniveau hebben geleid tot een groter bewustzijn van onszelf als individu, dan ooit te voren.,“ zegt Herman Wijffels in een interview met SecondSight. “Met al die productie en consumptie, en met al die mensen die zelf creatief kunnen participeren in de maatschappij, moeten we onze manier van organiseren opnieuw uitvinden. De organisatievormen uit de industriële revolutie werken niet meer. Dat leidt tot crisis, maar ook tot nieuwe organisatievormen, die niet langer zijn gericht op het verrijken van het leven, maar op het vergroten van de continuïteit er van.”

Evolutie of revolutie

Leidt coöperatief ondernemen tot een revolutie in de economie? Mogelijk. “Coöperatieve ondernemingen of de coöperatieve productiewijze worden zelden geassocieerd met revoluties, eerder met evoluties en dus geleidelijkheid,” zegt Patrick Develtere, voorzitter van het Vlaamse ACW. “Op weinige plaatsen werden ze ingezet om het maatschappelijk en economisch bestel te herijken. Wél hebben ze op vele plaatsen het maatschappelijk en economisch bestel verfijnd en verbeterd.”

“Als we zien welke uitdagingen we vandaag de dag hebben met de toenemende ongelijkheid, de vergrijzing, de brutale commercialisering in vele levensdomeinen, de klimaatproblemen, de grote migratiestromen e.d. dan is het moment misschien gekomen om verder te gaan dan het verfijnen en verbeteren van ons model. De revolutionaire ambitie moeten we misschien dus wel koesteren. Zeker om iets sneller te gaan.”

Nederland

Nederland is een coöperatief land. Coöperaties hebben een zeer belangrijke rol in de economische ontwikkeling van onze samenleving gespeeld. Met name in de land- en tuinbouw en financiële sector doet de coöperatie het goed. De totale omzet van de 40 grootste coöperaties in de agribusiness was in 2010 bijna 37 miljard euro. Zij hebben gezamenlijk ongeveer 74.000 werknemers in dienst. We zien de coöperatieve ondernemingsvorm ook steeds meer in andere sectoren opkomen zoals de energiesector, het onderwijs en de medische sector.