euritmie | Om goed te kunnen denken, moet je goed kunnen dansen

Als er een euritmieopvoering is kun je euritmie zien. Dan zit je in een zaal naar een toneel vol bewegende mensen te kijken. Aan de ene kant van het toneel staat dan bijvoorbeeld een spraakkunstenaar een gedicht voor te lezen en aan de andere kant van het toneel zie je een aantal musici zitten die afgewisseld met de spreker een stuk muziek laten horen. De mensen op het toneel, in kleurige jurken en bonte sluiers gehuld, schijnen op deze klanken te bewegen. In het begin schijnen de gebaren en de vormen die je op het toneel ziet vooral willekeurig te zijn, maar als je beter kijkt zie dat de bewegingen iets te maken hebben met de klanken die je hoort.

Dit is, heel objectief bekeken, wat euritmie eigenlijk is; van buiten. Want dat waar het eigenlijk allemaal om gaat bij de euritmie, speelt zich binnen in de mens af, en dat is nu juist het moeilijke aan de euritmie.

Euritmie-werkstuk

-Wat is euritmie

-Wat is de geschiedenis van de euritmie

-Wat zijn er voor verschillende soorten euritmie

-Waar komen de gebaren vandaan die in de euritmie gebruikt worden

-Welke betekenis heeft euritmie in onze maatschappij vandaag de dag

Wat is euritmie?

Ik wil hierbij beginnen met een van de vele mooie zinnen van de beroemde Duitse dichter Schiller.

Het citaat gaat alsvolgt:

\"Wenn die Seele spricht, so spricht, ach, die Seele ja nicht mehr...\"

In het Nederlands vrij vertaald wil dat zoveel zeggen als: Als de zíél spreekt, dan spreekt, ach ja, de ziel niet meer...

Dit was het citaat waar meneer Baptiste de euritmie probeerde uit te leggen, aan het begin van de afsluitingsvoorstelling van de vierdejaars-euritmiestudenten op De Vrije School Den Haag, begin juli dit jaar. Hij zei daarop,

Iedereen kent wel het gevoel als je tegen iemand zegt:\"Ik hou van jou!\" Zo legde hij de betekenis uit van dit citaat van Schiller.

Het woord bestaat uit twee Griekse delen: eu- wat in het Grieks schoon, waar of goed betekent en -ritme wat beweging betekent.

Dit is eigenlijk in twee woorden waar het in de euritmie om gaat: Schone Beweging.

Ik denk dat het belangrijkste bij de euritmie ook is dat innerlijke leven ontdekt. Dat je een bepaalde geestlijk/lichamelijke intelligentie krijgt voor wat er zich eigenlijk allemaal afspeelt in de wereld van je gevoelens, gedachtes en verlangens.

Bij euritmie speelt de innerlijke beleving van de beweging een veel grotere rol dan datgene wat je van buitenaf kunt zien. Dit is nog niet zo makkelijk als het misschien lijkt. Want bij euritmie probeer je juist om je innerlijke belevenissen aan de buitenwereld te laten zien. Alleen bij hele geoefende euritmisten kan het zo zijn dat je de binnenwereld van deze persoon binnen kunt treden als diegene je daar iets wil laten zien. En als diegene het echt goed kan dan kun je daar ook echt niet meer aan ontsnappen. Want de taal die het lichaam spreekt is veel sterker dan menigeen zal vermoeden.

Bij euritmie gaat het er dus om om de innerlijke beleving zichtbaar te maken voor de toeschouwer. Ik denk daarbij wel dat de de huidige euritmie nog lang niet op zo een niveau is gekomen dat het dit doel al goed kan bereiken, maar als er mensen zijn die ernaar streven om dit doel te verwezenlijken dan zal dat ook lukken!

De bedoeling van de euritmie was om de oerdans, die in de tijd van de Oude Grieken nog bestond, weer te doen herleven. Bij deze dans was het zo dat niet alleen de fysieke gestalte van de danser werd aangesproken, maar ook het denken, en het nadenken! Niet alleen mime werd geoefend, ook toneel, net als choreografie en dichtkunst. Dus niet alleen het lichaam werd aangesproken, ook het denken en voelen.

Deze vorm van dans was toen zelfs onderdeel van de Olympische Spelen.

Een mooi voorbeeld van hoe men toen over dans dacht zie terug in een citaat van Rudolf Steiner. Hij zegt: \"Als je een goede denker wilt zijn, moet je een goede danser zijn.\"

Dit heeft denk ik te maken met de beweeglijkheid van de gedachtes die je niet met een rekenmachine kunt begrijpen. In de antroposofie, en dus ook in de euritmie, wordt ervan uitgegaan dat er verschillende lagen zijn in het leven op deze aarde: Je hebt de puur fysieke laag, met alles wat je kunt tasten en in een doosje kunt stoppen. Daarnaast (niet daarboven zoals sommige mensen zeggen) bestaat er ook nog de etherische wereld. Hier vind je de krachten die vorm geven aan het fysieke. Als deze etherische krachten een levend wezen verlaten, dan vergaat deze. Zulke materie kan niets anders dan ontbinden. Verder is er ook nog de astrale wereld. De wereld van verlangens en gevoelens, waar de wijsheid haar oorsprong in heeft...

Met de astrale krachten kan de huidige euritmie eigenlijk nog niets beginnen. Ze staat dan ook nog in de kinderschoenen.

In de euritmie gaat het tegenwoordig vooral om de etherische wereld. En dan vooral datgene wat zich binnen in elk individueel mens afspeelt. Deze vormgevende krachten, deze beweeglijke wezenijkheden, probeerde men in de loop der jaren tot uitdrukking te brengen in gebaren en bewegingen, gebaseerd op voorbeelden die Rudolf Steiner heeft gegeven.

Wat is de geschiedenis van de euritmie

De euritmie heeft haar oorsprong in het ontstaan van de eerste Vrije School in Stuttgart. Rudolf Steiner, de grondlegger van de euritmie, was een veelzijdig man. Hij was architect, natuurwetenschapper, filosoof, kunstenaar en nog veel meer. Hij ontwikkelde in het begin van de twintigste eeuw de antroposofie. Hij hervormde de landbouw, de geneeskunde, de heilpedagogie met betrekking tot verstandelijk minder begaafden, en was een groot voorstander van de kunsten in het dagelijks leven. Hij ontwikkelde daarvoor ook de euritmie.

De eerste euritmieles werd door Rudolf Steiner gegeven aan Lory Smith nadat haar moeder hem had gevraagd om haar te leren dansen. Hierbij is de euritmie echt geboren.

Deze dans wordt sindsdien onderwezen op de Vrije School in Stuttgart en andere Vrije Scholen die later werden gesticht.

Wat zijn er voor verschillende soorten euritmie

Er zijn drie verschillende soorten euritmie.

De eerste is de artistieke podiumeuritmie. Bij deze euritmie gaat het net als bij bijvoorbeeld ballet om een voorstelling met publiek in een grote zaal.

De tweede soort is de heileuritmie, of therapeutische euritmie. Deze wordt vooral veelvuldig toegepast in de antroposofische geneeskunde. De therapeut(e) doet dan met de patiënt oefeningen om zich weer thuis te voelen in zijn lichaam.

De derde soort is de pedagogische euritmie. Deze wordt bijvoorbeeld gegeven op vrijescholen. De groep doet probeert dan met elkaar een stuk uit te werken onder begeleiding van de meester of juffie. Het doel van deze tak van de euritmie is om het innerlijke leven van de leerling op orde te brengen en de verhoudingen in het groepsverband in evenwicht te brengen.

Waar komen de gebaren en bewegingen vandaan die in de euritmie gebruikt worden?

De gebaren die in de euritmie voor de letters worden gebruikt, komen rechtstreeks uit de natuur van de mens. Rudolf Steiner heeft ze bedacht, maar hij was niet de schepper van deze, je zou kunnen zeggen geestelijke wezens; nee, hij heeft ze alleen maar ervaren in de natuur om zich heen. De karakters van de letters kun je overal in de natuur tegenkomen. Het typische van de i bijvoorbeeld zie je als een mens wakker wordt, hij strekt zich uit, zijn bewustzijn wordt verlicht, het ik van de mens gaat nestelt zich weer in het hele lichaam. De i vindt je bijvoorbeeld ook in de klas als iemand zijn vinger opsteekt om iets te zeggen. Diegene laat de anderen merken dat zijn ik iets wil zeggen. De letter i heeft heel erg sterk te maken met het \"ik\". Dit is maar een voorbeeld, maar op deze manier kun je de klinkers ontdekken. De medeklinkers zijn iets ingewikkelder, ze hebben meestal meerdere eigenschappen die zich met elkaar verweefd hebben. De m bijvoorbeeld is een letter die heel ver doordringt, langzaam en heel gestaag, maar wel alsmaar. Het is als een hele lage toon. Dit zie bijvoorbeeld bij een boom. De m is heel duidelijk aanwezig en staat voor alsmaar gestaag groeien van de boom. Hij weet van geen ophouden, maar heeft wel oneindig veel geduld... Bij de boom zie je ook nog de b die het degelijke van de stam laat merken. De dikte, de gemoedelijkheid. Maar het meest duidelijk aanwezig bij de boom is de oo, de rustige, overzichtelijke, koninklijke boom

Welke betekenis heeft euritmie in onze maatschappij mogelijk in de toekomst?

De euritmie kan heel gezond werken op de mens. In grote bedrijven waar mensen alleen nog maar bezig zijn een verlengstuk van een machine te zijn, kan de euritmie voor mensen een grote hulp zijn. Sociale betrekkingen van mensen onderling kunnen zo verstevigd worden en ook de verhouding van de mens tot zichzelf kan gesterkt worden met de euritmie. Het grootste probleem van de euritmie tegenwoordig is vooral dat zo weinig mensen eigenlijk weten wat het is. Hier zijn nog bergen te verzetten.

Michael