duurzame ontwikkeling | Goede chocola zeven keer zo duur

Het is nu nog een betaalbare verslaving. Cacaoboeren kunnen echter de wereldwijd groeiende vraag naar chocolade nauwelijks bijbenen. Zeker niet tegen de prijs die ze nu voor hun bonen vangen. Dus kost een gemiddelde reep – of een letter natuurlijk – straks al gauw een euro of vijf.

Zin in een stukje chocolade? Een middagreep bij je kopje thee? Een brok met fruit en hazelnoot? Toe maar, je verdient het. Zolang het nog kan. In de toekomst zal de gemiddelde chocoholic zich waarschijnlijk zijn zoete verslaving niet meer kunnen veroorloven. De cacaoboeren in West-Afrika, waar cacao op grote schaal wordt geproduceerd, dreigen hun metier massaal de rug toe te keren.

‘Goedkope chocoladeletters of paaseitjes, alles wat nu een paar euro kost, is straks verleden tijd’, waarschuwt de Britse chocolade-expert Marc Demarquette. Hij maakt chocolade voor het luxe warenhuis Fortnum’s en heeft een winkel in de ?chique Fulham Road in Londen. Demarquette denkt dat de prijzen binnen afzienbare tijd zullen verzevenvoudigen; minstens. Dan evenaren ze de prijzen van hoge kwaliteitschocolade nu, gemaakt van eersteklas cacaobonen en met een hoog cacaopercentage.

Ook John Mason, directeur en oprichter van de Nature Conservation Research Council in Ghana, voorspelt dat een tekort aan massaproductie in Afrika een vernietigend effect zal hebben: ‘Binnen twintig jaar is chocolade het nieuwe kaviaar. Chocolade zal zo schaars en duur worden dat de gemiddelde mens het zich niet meer zal kunnen permitteren.’ Die ontwikkeling is al begonnen, getuige de verdubbeling van de prijzen de afgelopen zes jaar. ‘Van de recente prijsstijgingen van cacao op de handelsvloer profiteren de kleinere boeren, zo’n 95 procent van alle producenten, echter niet of nauwelijks’, zei Tony Lass, voorzitter van de Cocoa Research Association vorige maand op de jaarlijkse conferentie van Britain’s Academy of Chocolate.

In de landen waar bulk-cacao wordt geproduceerd is de markt in handen van een aantal multinationals. Zij betalen de cacaoboeren echter historisch minimale prijzen voor hun oogst. De opbrengst is voor de cacaoboeren onvoldoende om te kunnen investeren in het vervangen van oude cacaobomen. Die moeten doorgaans op een nieuw stuk grond worden geplant en dan duurt het nog drie tot vijf jaar voor een nieuwe oogst zich aandient.

‘Het is moeilijk om voortdurend een hoog productiepeil op eenzelfde stuk grond aan te houden, onder meer vanwege ongedierte’, legt Thomas Dietsch, onderzoeksdirecteur van ecosystemen bij de organisatie Earthwatch, uit. ‘Hoewel onderzoek naar nieuwe variëteiten en betere managementmethodes oplossingen kan bieden, zoeken steeds meer boeren hun heil in andere grondstoffen, zoals palmolie, dat wordt gebruikt in biologische brandstoffen waar steeds meer vraag naar is.’

Kinderarbeid

‘Deze kleine boeren verdienen maar 80 cent per dag. Daarvan kunnen ze geen nieuwe bomen planten. Er is ook geen jongere generatie meer om de productie op peil te helpen houden. De kinderen van deze Afrikaanse cacaoboeren zoeken liever werk in de stad dan dat ze hun ruggen breken voor een fooi.’ Zoals in Ivoorkust, de onbetwiste nummer één cacaoproducent. Daar zoeken boeren hun toevlucht tot kinderarbeid om het tekort aan mankracht op te vangen.

Om de zaken erger te maken raakt de grond waar traditioneel cacaobomen groeien, snel uitgeput. In Ghana en Ivoorkust is de aarde vrijwel dood – er zitten nauwelijks nog voedingsstoffen in. Volgens Marc Demarquette, de chocolatier uit Londen, zakt de productie zo ver in dat je over twintig jaar geen goedkope chocoladerepen meer in de snoepautomaten zult aantreffen, ook niet als de boeren meer geld zouden verdienen.

En dat terwijl de chocoladeconsumptie wereldwijd sneller groeit dan de cacaoproductie. Miljoenen nieuwe consumenten in landen met groeiende economieën hebben de lekkernij inmiddels ontdekt en willen niet meer zonder hun energiereep. Het goede nieuws is dat cacao ook wordt geoogst in Zuid-Amerika, het Caribisch gebied en Azië. Maar volgens Demarquette is het twijfelachtig of deze landen kunnen voldoen aan de toenemende vraag naar goedkope chocolade uit landen als China en India. Voor hogekwaliteits-chocolade zijn de detailhandelsprijzen inmiddels bezig te stijgen tot zulke hoogten dat het product een luxe dreigt te worden. ‘Natuurlijk is er een groot verschil tussen ambachtelijke chocolade en goedkope fabrieks-chocola die zo vol suiker en palmolie zit dat de naam chocolade nergens meer op slaat’, zegt Demarquette.

Sara Jayne Stanes, voorzitter van de UK Academy of Chocolate, denkt dat chocoholics de industrie voor uitsterven zullen behoeden omdat ze volgens haar bereid zullen zijn ‘alles’ te betalen voor the good stuff.

Net als goede wijn

‘De afgelopen tien, vijftien jaar, is de markt zich bewust geworden van verschillen tussen goedkope en luxe chocolade. De consument leert te begrijpen dat goede chocolade, net als goede wijn, nadrukkelijk meer kost als de massaproducenten hun land verlaten om in de stad te gaan werken. Als gevolg daarvan zullen de boeren die blijven, degenen zijn die meer zorg besteden aan het cultiveren van de oogst, met als gevolg meer hogekwaliteitscacao’, aldus Stanes.

Een woordvoerder van de grote chocoladefabriek Cadbury’s ontkent niet dat er een tekort is aan goedkope chocolade, maar zegt dat schaarste wellicht kan worden voorkomen door initiatieven als Fair Trade. ‘Samen met andere chocolademakers en de cacao-industrie werken we aan een aantal maatregelen om de oogst zowel te verbeteren als te vergroten’, zegt hij. ‘Onze stap naar Fair Trade heeft als opzet een betere beloning voor de boeren te realiseren en een stimulans te zijn voor een volgende generatie cacaoboeren.’

De crisis in Ghana, ’s werelds tweede producent en grootste cacaoleverancier aan Cadbury, is misschien al bezworen, meent Divine Chocolate, een Ghanese chocoladefabrikant die voor 45 procent in handen is van een coöperatie van 45.000 cacaoboeren. ‘Het Fair Trade-systeem garandeert dat de opbrengst ten goede komt aan de boeren’, aldus directeur Sophi Tranchell.

‘De beste manier om duurzaamheid te bereiken is dat de boeren zichzelf in grotere eenheden organiseren, dat ze hun bedrijfsvoering verbeteren door een hogere beloning en dat ze in een positie komen waarin ze meer invloed uitoefenen op de leverantieketen’, zegt Tranchell. Divine Chocolate heeft in haar ogen het juiste recept gevonden. ‘Fair Trade, en met name het eigendomsmodel van Divine, legt duurzaamheid in handen van de boeren, niet in handen van de kopers.’

In Ivoorkust is de toekomst echter onzekerder. ‘Fair Trade bestaat hier niet echt’, zegt Ange Aboa, een journalist uit ’s lands grootste stad Abi-djan, die de industrie volgt. ‘Jonge mensen verlaten de cacaobusiness en gaan in rubber, waarvan de prijs stabieler is. Daarnaast hebben ziektes een terugval van 10 procent van de cacao-oogst veroorzaakt.’

De hoop is er nu gevestigd op een plan van Nestlé om de komende tien jaar tien miljoen nieuwe cacaobomen te planten. ‘Die bomen zijn alleen voor de coöperatieven waarmee Nestlé werkt, en vervangen een kwart van de oude bomen’, aldus Aboa. ‘Nestlé wil alleen nog van de coöperatieven kopen en niet zijn voorraden aanvullen via lokale exporteurs.’

Deze aanpak zou een betere kwaliteit bonen moeten garanderen, maar de vraag blijft of het er genoeg zullen zijn om het idee dat chocolade een goedkope lekkernij moet zijn, te bestendigen.

Volgens Dietsch van Earthwatch is er één zekere reden tot optimisme: ‘De cacao-industrie loopt ver voor op andere grondstoffen, zoals koffie, met het implementeren van duurzame programma’s.’

Bron: De Pers