aardrijkskunde | Hoe worden hoofdsteden bepaald?

NRC-next heeft een interessante serie naar aanleiding van vragen van lezers.

“Wat is een hoofdstad eigenlijk?” vraagt Marc Borger uit Delft zich af. „En waarom wordt voor een bepaalde stad gekozen? Het Australische Canberra is bijvoorbeeld ontzettend klein, vergeleken met Sydney en Melbourne.”

“Doorgaans is de hoofdstad die plaats waar de regering zetelt, en de grootste of belangrijkste stad van een land”, zegt Henk Schmal. Hij is gespecialiseerd in stedelijk-historische geografie en werkt aan de Universiteit van Amsterdam. Hij vervolgt: “Maar dan denk je meteen: daar voldoet Amsterdam niet aan.”

Over ‘Amsterdam als hoofdstad’ is eerder een next question geschreven. Simpel gezegd heeft Amsterdam zijn status als hoofdstad te danken aan Lodewijk Napoleon. Toen hij koning werd, streek hij neer in Amsterdam. Na zijn vertrek keerde het bestuur terug naar Den Haag, maar Amsterdam behield zijn functie als hoofdstad.

Amsterdam is in ieder geval nog de grootste stad van het land. Schmal: “Wanneer je verder kijkt, kom je meer ‘vreemde’ gevallen tegen. Kijk bijvoorbeeld naar het Turkse Ankara. Dat is nu weliswaar de tweede stad van het land, maar toen Atatürk daar ooit ging wonen, was het nog een stadje van niets. Voor zijn keuze had hij persoonlijke en geografische redenen.”

Iedere hoofdstad heeft een eigen verhaal. Toch zie je vaste patronen. De locatie binnen het land is vaak van belang. Strategische of economische overwegingen spelen ook een rol.

“In Brazilië bouwde men een hoofdstad in de bushbush. Om het binnenland te stimuleren en in de hoop het land meer een eenheid te laten worden”, zegt Schmal.

Daarnaast zegt een hoofdstad soms ook iets over de politieke cultuur in een land: “Wat opvalt is dat een centralistisch geleid land als Frankrijk veel waarde hecht aan de status van de hoofdstad. Terwijl in een land als Zwitserland de hoofdstad Bern relatief klein is gebleven.”

Een interessant feitje: Zuid-Afrika heeft de traditionele machtenscheiding wel heel ver doorgevoerd. Het land heeft namelijk drie officiële hoofdsteden: Pretoria is de bestuurlijke, Bloemfontein de gerechtelijke en Kaapstad de wetgevende.

En Canberra? Die stad werd na veel gesteggel in 1908 de officiële hoofdstad van Australië, om geruzie tussen Melbourne en Sydney te voorkomen.